Kruiden – een uitgebreide gids

Ik ben dol op kruiden! Loop mijn keuken binnen en het eerste dat je ziet een lange plank volgestouwd met kruiden in alle kleuren van de regenboog. Kruiden geven eten smaak, diepte, geur, kleur en een element van verrassing. Ze maken voor mij het verschil tussen een interessant en een saai gerecht en eerlijk gezegd ook tussen vies en lekker eten. Het goed gebruiken van kruiden is daarom van essentieel belang als je lekker wil koken.

In dit artikel wil ik daarom een overzicht geven voor degenen die meer willen leren over het gebruik van kruiden. Ik heb het artikel opgedeeld in kruiden die mijns inziens bij een basiskit behoren, en dan een aantal uitbreidingssets, afhankelijk van het voor soort gerechten dat je kookt. Ik heb de kruiden per categorie geordend op hoe vaak ik ze gebruik voor dat soort gerechten, zodat jij zelf kan bepalen welke je wel en niet belangrijk vindt om in je keukenkastje te hebben staan. Je zult zien dat sommige kruiden overlappen, dat komt omdat sommige kruiden naar mijn mening in meerdere categorieën thuishoren. Op deze manier kan hopelijk iedereen – beginner of gevorderde – wat uit dit artikel kan halen. Aan de slag!

De starterskit

Zout – Zout is – tenzij je een zoutarm dieet volgt natuurlijk – een essentieel onderdeel van elke kruidengardarobe. Dat komt omdat zout een smaakversterker is en dus eigenlijk alles lekkerder maakt. Als je zout eet, kies dan het liefst voor zout waar jodium aan toegevoegd is. Onze bodem in Nederland is namelijk jodiumarm en je lichaam heeft het hard nodig. Ik kies zelf meestal voor zeezout aangezien het een rijkere selectie aan mineralen bevat, maar gewoon keukenzout werkt net zo goed. Let wel op dat je niet te veel zout gebruikt. Een te hoge zoutinname wordt geassocieerd met verschillende gezondheidsproblemen, zoals nierziektes, botontkalking, een te hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten (bron). Bovendien is een te zout gerecht gewoonweg niet lekker.

Peper – Peper is naast zout een basisspecerij, maar waarom is dat eigenlijk zo? Peper heeft een heerlijke fruitige, pittige smaak en helpt daarmee om gerechten wat meer pit te geven en de smaak te verdiepen. Peper kan je, net als zout, eigenlijk aan elk gerecht toevoegen om het lekkerder te maken, vandaar dat het zo’n essentieel ingrediënt is. Ik kies vaak voor versgemalen vierseizoenenpeper, aangezien die wat mij betreft het meeste smaak aan mijn gerechten toevoegt.

Knoflook – Dit is waarschijnlijk mijn favoriete smaakmaker. Knoflook maakt eigenlijk alles beter. Ik eet zelf tussen een halve en hele bol knoflook per week, dat zegt waarschijnlijk al genoeg. Ik gebruik het rauw door de hummus of pesto, gebakken door allerlei gerechten, zoals dit en dit gerecht, gepoft alsook in poedervorm (maar daarover later meer).  

Oregano – Ik heb oregano ook hierbij gezet aangezien ik merk dat gedroogde oregano in elk gerecht kan dienen als een fantastische smaakmaker. Als er één groen kruid is dat echt overal voor gebruikt kan worden, dan is het deze vriend. Zowel in pastasauzen, stoofpotten, wraps, soepen, als over groenten, pizza’s en aardappels. Een allemansvriend dus. In plaats van oregano kan je ook kiezen voor een potje Italiaanse kruiden, dan heb je naast oregano ook basilicum en soms ook peterselie, tijm, rozemarijn en/of salie. Heel handig als je niet veel kruiden wil kopen en graag Italiaanse gerechten als pasta, pizza en risotto maakt.

Chili/cayennepeper – Ook een musthave. Chili of cayennepeper maakt gerechten pittig en indien gebruikt met mate, is het een smaakversterker. Hou je niet van pittig? Dan kan je deze weglaten uit je basispakket. Als je liever sambal of een chilisaus eet, kan je het chilipoeder daarmee ook vervangen. Je kunt natuurlijk ook verse chilipepers gebruiken als je het niet erg vindt om die steeds opnieuw te kopen.  

Mediterrane smaken

Basilicum – Basilicum vindt ik naast oregano hét basiskruid voor de mediterrane keuken. Combineer deze twee kruiden en geef een Italiaanse smaak aan pastasaus, soep, gnocchi, pizza, paella, ratatouille of risotto. Een halve tot een hele theelepel van elk geeft je gerecht een heerlijke, kruidige smaak. Ook in je verse kruidenarsenaal is basilicum een fantastische toevoeging: je kan aan de slag met het maken van je eigen verse pesto, het gebruiken als garnering van gerechten, door salades, door de hummus (met zongedroogde tomaten, jummie!), op brood of een echte authentieke Italiaanse tomatensaus maken.

Peterselie – Peterselie is persoonlijk één van mijn favoriete allround kruiden. Het smaakt werkelijk waar bij álles. Ik gebruik het vaak om gerechten te garneren, zoals soepen of stoofpotjes, ik snijd het fijn en meng het door een groene salade om deze meer smaak te geven of ik gebruik het voor een salsa verde. De eerste toepassing van peterselie die ik me kan herinneren was toen mijn stiefmoeder in de zomer courgette met tomaat klaarmaakte: een simpel Frans bijgerecht waarbij de groenten in grote stukken worden gesneden en met knoflook en héél véél verse peterselie gebakken en gestoofd worden. Simpel maar heerlijk.

Edelgistvlokken ­– De Mediterrane keuken is rijk aan kaas. Ik gebruik edelgistvlokken om al mijn kaasvervangers te maken. Je kan het bijvoorbeeld fijnmalen met noten (bijv. amandelen of walnoten) en zout om een Parmezaanvervanger te maken. Een andere optie is het samen met zout, citroensap en wat verse bieslook toevoegen aan geweekte, geblende cashews voor een kruidenroomkaasje (zie het recept voor auberginerolletjes). Liever geen kaasvervangers? Dan kan je de edelgistvlokken uit het rijtje weglaten.

Tijm – Tijm is een kruid met charme. Het past heel goed bij de meeste groenten, maar er vindt echt een soort smaakexplosie plaats als je tijm met paddenstoelen combineert. Ook rode biet, wortel, pompoen, pastinaak, courgette en linzen houden echt van tijm. Tijm alleen al kan je gerecht genoeg smaak geven om restaurantkwaliteit na te bootsen. Gedroogde tijm is al geweldig, maar als je echt fancy wil doen kan je ook verse (citroen)tijm gebruiken, die net iets milder is. Ik vind de blaadjes van de takjes afritsen altijd nog wel een werkje, maar het resultaat mag er zijn. Een voordeel is wel dat tijm het goed doet in bijna elke tuin (vooral in drogere grond) en winterhard is. 

Rozemarijn – Rozemarijn heeft een hele uitgesproken smaak, die perfect combineert met tomaten, knoflook, olijven en gebakken aardappels. Gebruik van rozemarijn niet te veel tegelijk, het gaat snel overheersen. Ook lekker: rooster je nootjes met wat zout en rozemarijn.

Salie – Salie heeft een uitgesproken smaak die heerlijk combineert met pompoen en paddenstoelen. Ik verwerk het ook graag in deze vegapaté (dit is een favoriet!). Maak een prachtige combinatie van salie, tijm en rozemarijn om je risotto naar een hoger niveau te tillen. Voor salie en rozemarijn geldt hetzelfde als voor tijm: het doet het goed in de tuin en is winterhard.

Laurierblad – Laurierblad gebruik ik eigenlijk voornamelijk bij het trekken van bouillon in soep, bijvoorbeeld een franse uiensoep of een minestrone. Ook kan laurierblad perfect werken om een bouillon voor een risotto of paella net dat beetje extra te geven. Je kan het bovendien gebruiken om rijst of de kool op smaak te brengen. Kook in alle gevallen de laurierbladen mee en verwijder ze voordat je gaat eten.

Hollandse en Scandinavische keuken

Selderij – Selderij gebruik ik als basis voor al mijn bouillons, soepen en sauzen. Hierdoor hoef je geen bouillonpoeder te gebruiken (dat voornamelijk naar zout en selderij smaakt).

Bieslook – Bieslook heeft een lekkere uiachtige smaak. Ik gebruik bieslook alleen vers, omdat hij gedroogd of verwarmd zijn smaak verliest. Lekker door een kruidensausje, salade en als garnering voor praktisch elk gerecht. Ook lekker: probeer bij het tuincentrum een knoflookbieslookplantje te scoren.

Nootmuskaat – Nootmuskaat is voor mij de standaard toevoeging voor al mijn stamppotten en aardappelpuree. Ik weet dat mijn oma het altijd gebruikte om groenten zoals bloemkool op smaak te brengen, dus daarvoor is het ook zeker geschikt! Ook doet nootmuskaat het goed in je speculaaskruiden.

Kruidnagel – Ik gebruik kruidnagel vooral in winterse stoofpotjes. Mijn favoriete manier om het te gebruiken is bij de rode kool of bij de stoofpere. Ook kruidnagel past bij je mengsel voor speculaaskruiden.

Lavas/maggikruid – Ik heb lavas pas recent ontdekt. Het wordt ook wel maggikruid genoemd, aangezien maggi zijn smaak verkrijgt van dit prachtige plantje. Lavas is niet zo bekend, maar is ook een geweldige basis voor soep, stoofschotels, kruidensauzen en salades.

Dille – Dille heeft ongeveer dezelfde toepassing als selderij, bieslook en lavas. Het maakt je gerechten fris en kruidig. Meng deze vier kruiden vooral voor een lekkere “tuinkruiden” smaak in je bouillon, salade, stoofpot of saus.

Karwijzaad – Karwijzaad meng ik graag door mijn stoof- en stamppotten. Het geeft de gerechten een aardse smaak en – niet onbelangrijk – het vermindert winderigheid na het eten van kool. Mooi meegenomen.

DIY fastfood

Uienpoeder – Hebben jullie uienpoeder al ontdekt? Het is echt de uitvinding van de eeuw. Het geeft al je snacks een heerlijke uienringachtige smaak. Ik vind het heerlijk op popcorn, chips, geroosterde kikkererwten, cauliflower wings of frietjes. Ook is het lekker door dips, zoals guacamole of tzatziki. Combineer uienpoeder met edelgistvlokken voor een onion & cheese achtige smaak.

Knoflookpoeder – Voor knoflookpoeder geldt eigenlijk bijna hetzelfde als voor uienpoeder. Strooi het er lekker op los voor een geroosterde knoflooksmaak. Ook lekker: zelfgemaakte aioli met knoflookpoeder – of misschien nog beter: gepofte knoflook uit de oven (lees hier hoe je dat maakt).

Gerookt paprikapoeder – Ik weet niet wie dit verzonnen heeft, maar diegene mag een prijs krijgen. Dacht je dat je nooit meer iets kan eten dat gerookt is als je veganistisch gaat eten? Fout! Met gerookt paprikapoeder pimp je je snacks, je hummus, je tempeh of je hele gerecht tot een lekker rokerig geheel. Probeer bijvoorbeeld is “tempeh bacon” te maken door het te bakken met uienpoeder, knoflookpoeder, sojasaus en gerookt paprikapoeder. Of wat dacht je van homemade barbecuesaus? Je eigen gerookte amandelen? Je kan er eindeloos mee variëren. Dus ik zeg: lang leve deze geweldige specerij!

Edelgistvlokken – Daar is ie weer: edelgistvlokken. Edelgistvlokken kunnen een kazige smaak aan je huisgemaakte fastfood geven en zijn daarom wat mij betreft onvervangbaar in je kruidenselectie.

Zoetekauw

Kaneel – Kaneel is nog zo’n specerij waar ik niet zonder kan. Het gaat door bijna al mijn ontbijtjes, koekjes en taartjes. Kaneel geeft alles een heerlijke kruidige en zoete smaak. Gebruik het in je havermout, bananenkoekjes, door je taart (deze en deze bijvoorbeeld), lattes, pannenkoeken (probeer eens dit geweldige recept), wentelteefjes of meng het tot een speculaas- of chaïkruidenmix.

Vanille – Vanille is een luxe specerij. Echte vanillestokjes zijn ontzettend duur, zo’n 1 euro per stuk! Ik gebruik zelf vaak vanillearoma of vanillesuiker, want dat is veel goedkoper. Soms gun ik mezelf een echt vanillestokje, vooral bij speciale gelegenheden als kerstmis of mijn verjaardag. Vanille kan je door al je zoetigheid gooien: lattes, ijs, koekjes, cake, taart, ontbijtjes, pannenkoekjes, wentelteefjes – ga zo maar door.

Venkelzaad/anijs – Anijs is enkel voor de liefhebbers. Ik ben gek op anijssmaak en gebruik daarom vaak venkel of steranijs bij mijn (stoof)peertjes, als thee of door mijn taartjes. Of wat dacht je van ouderwetse warme ‘melk’ met anijs?

Kardemom – Ik heb deze specerij in Noorwegen ontdekt, waar ze het door de wafels en cake doen. Het was alsof er een wereld voor me openging, wat was dat lekker! Probeer ook eens kardemom door je zoetigheid, samen met of in plaats van kaneel (zoals in deze koekjes). Je zult verbaasd zijn hoe lekker dit is! Kardemom smaakt ook heerlijk met kokos. In India gebruiken ze ook het om ijs mee te maken (nootjes, kokos, kardemom, suiker, smullen maar!). Daarnaast is kardemom ook goed in hartige gerechten te gebruiken, zoals door de rijst, curry, nasi of tajine.

Curries!

Gember – How I love my curries. Gember is bij mij in praktisch elke curry vertegenwoordigd. En niet alleen in mijn curries, ook in mijn nasi, tajines, sushi, soepjes en ontbijtjes. En mijn favoriet: verse gemberthee. Ik ben gek op verse gember en heb daarom altijd een gemberwortel in mijn koelkast liggen. Als je gember wat minder vaak gebruikt is gemberpoeder een prima vervanger die langer houdbaar is. Gember geeft gerechten een zoete en pittige smaak die voor mij, samen met knoflook en ui, de basis is van een goede curry. Zelfs als ik kerriepoeder of currypasta gebruik, voeg ik zelf vaak nog wat verse gember toe om het net wat lekkerder te maken. Gember wordt ook wel djahé genoemd.

Kurkuma – Kurkuma wordt ook wel koenjit genoemd. Het heeft een prachtige geeloranje kleur en is daarom standaard een onderdeel van alle kruidenmixen voor gele curries. Daarnaast is kurkuma ook nog eens heel erg gezond. Wist je dat je, behalve voor curries, kurkuma ook kunt gebruiken om andere gerechten, zoals citroentaart of een vegan omelet geel te kleuren?

Korianderblad – Als we het over koriander hebben kunnen we twee dingen bedoelen: het blad of het zaad. Beiden zijn wat mij betreft heerlijk bij curry. Het korianderblad gebruik ik vaak als garnering. Kerrie en koriander lijken namelijk wel een getrouwd stel. Naast kerrie combineert koriander perfect met allerlei dingen. Persoonlijk stouw ik mijn al mijn Thaise gerechten altijd vol koriander. Denk dan aan summerrolls, noedelsoep en Thaise salades. Combineer koriander met chilipeper, limoen en Japanse sojasaus (eigenlijk vissaus, maar dat eet ik zelf niet) voor een echte klassieke Thaise smaak. Ook ben ik gek op Indiase komkommersalade met sojayoghurt en koriander en strooi ik het op linzen- , wortel- of pompoensoep. Of wat dacht je van korianderpesto? Nu weet ik dat sommige mensen het korianderblad heel erg vies vinden. Een goed alternatief voor koriander is peterselie.

Korianderzaad – Korianderpoeder geeft de curry of de rijst een wat aardsere smaak. Probeer ook eens wat korianderzaad mee te bakken met je rijst, of combineer het met kerrieblaadjes tot een rode bietencurry. In Azië wordt korianderzaad wordt ook wel ketoembar genoemd.

Komijn – Komijn is ook een aardse, kruidige smaakmaker die in allerlei Aziatische gerechten terugkomt. Je kan de zaadjes bijvoorbeeld roosteren en meekoken met je rijst, of je gebruikt het poeder in een curry of stoofschotel. In de Indonesische keuken is komijn één van de meest gebruikte specerijen. Komijn wordt ook wel djinten genoemd.

Citroengras – Citroengras is heerlijk fris en zoet en werkt perfect als hoofdsmaakmaker in een curry met limoen en/of gember. Ook is het vaste prik in groene curry en rendang. Je kan zowel de verse stengels gebruiken als die te koop zijn bij jou in de buurt, of het poeder gebruiken. Citroengras wordt ook wel sereh genoemd.

Kardemom – Ik noemde de kardemompeul al eerder bij zoete gerechten. Kardemom heeft een heerlijke zoetkruidige smaak die het goed doet als smaakmaker voor rijst, nasi en curries. Voor mij is kardemom vanwege zijn unieke smaak niet meer weg te denken uit mijn kruidenassortiment.

Kaneel­ – Aah, kaneel. Mijn favoriet. Niet alleen bij zoet eten, maar ook in stoofgerechten en kruidenmengsels zoals garam masala mag kaneel niet ontbreken voor een zoete toets.

Laos – Loas is familie van gember, maar heeft een iets lichtere smaak. Ik gebruik het door kruidenmixen voor Indonesisch, Chinees en Indiaas eten. Loas wordt ook wel galangal genoemd.

Kerrieblaadjes – Kerrieblaadjes zijn groene blaadjes die een curry een heerlijke kerrieachtige smaak geven. Ik heb ze zelf niet standaard in huis, maar gebruik ze soms als ik een curry helemaal zelf samenstel. Mocht je dat willen gaan doen, dan zijn deze blaadjes daarbij heel handig.

Mosterdzaad­ – Mosterdzaad is in Indiase gerechten vaak een standaard onderdeel van een kruidenmengsel. Je hebt zwart en geel mosterdzaad, waarbij de zwarte iets scherper is. Zelf vindt ik ze meestal nog vrij mild, dus je hoeft niet te zuinig te zijn. Mosterdzaad is bij mij geen standaard onderdeel van mijn kruidenassortiment omdat het meestal wel gemist kan worden, maar als je helemaal voor de Aziatische keuken gaat: inslaan die handel!

… Of gewoon een potje kerrie – Waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan… Als je vooral graag gele curries maakt of nog een beginner bent, dan volstaat een potje kerrie ook prima! Check bijvoorbeeld dit recept voor bloemkoolcurry waarbij ik alleen kerrie gebruik.

Noord-Afrikaans koken

Komijn­ – Komijn is mijns inziens de standaard smaakmaker voor Turkse, Marokkaanse, Libanese, Syrische etc. etc. gerechten. Wil je aan de slag met tajines, couscous, hummus en köfte? Hou je komijn dan maar vast bij de hand! Komijn heeft een hele uitgesproken smaak die niet alleen lekker is in Noord-Afrikaanse gerechten, maar ook door soepen, stoofschotels, vegagehakt, geroosterde kikkererwten en nootjes. 

Kaneel – Kaneel en komijn… eigenlijk is het al genoeg om wat aubergines in tomatensaus om te toveren tot een Marokkaanse stoofpot. Het kan zo simpel zijn. Probeer bijvoorbeeld eens dit recept van Lisa goes vegan.

Gember – Gember maakt de combinatie kaneel-komijn wat mij betreft helemaal af. Ook al zijn die twee voldoende om het lekker te maken, gember geeft het net een klein beetje pit. Vergeet ook de knoflook niet, zonder knoflook is het niet af!

Munt – Een beetje munt door een couscousgerecht of als garnering op een stoofschotel geeft alles gelijk een Midden Oosters tintje. Ook lekker met munt: pesto! Maak een lekkere saus van verse munt, noten, peterselie, knoflook, zout en olijfolie voor bij je falafel. Dit recept van de groene meisjes in bijvoorbeeld geweldig.

Peterselie ­– Zoals eerder genoemd is verse peterselie een geweldig kruid dat overal bij smaakt. Waar in Europa meestal krulpeterselie wordt gebruikt, wordt in het Midden-Oosten vooral bladpeterselie gebruikt, dat qua uiterlijk doet denken aan selderij. Qua smaak maakt het niet zoveel uit welk soort peterselie je gebruikt, dus ze zijn onderling vervangbaar. Snijd bijvoorbeeld een flinke bos peterselie fijn en meng dit met een handje fijngesneden muntblaadjes, bulgur, tomaat, uit, olijfolie en citroensap tot een lekkere tabouleh salade. 

Paprikapoeder – Paprikapoeder geeft gerechten vaak een lekkere zoete smaak. Ik gebruik paprikapoeder graag door mijn pittige hummus (hummus basisrecept + chilipeper + paprikapoeder). en door mijn stoofpotten. Paprikapoeder is ook lekker bij aardappeltjes, door soep en goulash.

Korianderzaad – Ook in de Noord-Afrikaanse keuken is korianderpoeder alom vertegenwoordigd. Lekker door je stoofpotje of gebruik de hele zaadjes om rijst op smaak te brengen.

Saffraan – Saffraan is héél duur. Oké, dat is misschien niet de goede binnenkomer om saffraan aan de man te brengen. Saffraan is erg lekker, maar net als vanille voor mij iets om bij een speciale gelegenheid te gebruiken. Het is een prachtig kruid om je rijst geel mee te kleuren, of om in een zacht stoofpotje te verwerken.

Mexico y España

Korianderblad – In de Mexicaanse keuken komt vooral het korianderblad veel terug. Ik gebruik zelf vaak de stengels om mijn chili op smaak te brengen en de blaadjes ter garnering. Ook lekker: groene rijst, waarbij je de rijst kookt en vervolgens in de oven gaart met twee flinke bossen koriander, knoflook, bouillon en spinazie.

(Gerookt) Paprikapoeder – Ik vind het heerlijk hoe gerookt paprikapoeder alles een decadente rooksmaak geeft. Ik gebruik vaak zoete of gerookte paprika in mijn chili sin carne, maar ook in mijn jambalaya of paella om het een chorizosmaak te geven. En goede patatas bravas maak je ook af met gerookte paprika. Of probeer eens dit recept van PickUpLimes, waarbij ze heerlijke taco’s maakt met tempeh.

Uienpoeder – Uienpoeder maakt alles beter: salsa, guacamole, chili, burrito’s, zelfgemaakte tortillachips… Probeer het gewoon eens.

Knoflookpoeder – Zowel verse als gedroogde knoflook zijn voor mij hele belangrijke smaakmakers in de Mexicaanse keuken. Hiervoor geldt eigenlijk hetzelfde als voor uienpoeder. Knoflook is fantastisch voor tapas: gooi (gepofte) knoflook bij je olijven, je patatas bravas, je gazpacho, je geroosterde paprika’s, je gegrilde aubergine, bij je knoflookchampignons, over een maïskolf of in bladerdeeghapjes met tomaat en spinazie. In andere woorden: ga los met knoflook! (Waarschuwing: je zou uit je mond kunnen gaan ruiken na het eten van de bovenstaande hapjes 😉, maar dat is het wat mij betreft dubbel en dwars waard!)

Ik hoop dat jullie hiermee geholpen zijn! Als jullie nog aanvullingen, vragen of opmerkingen hebben, hoor ik die graag.

Op naar die kruidenkast en aan de slag!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s