Liefdevol Communiceren

We zijn bezig met een transitie van het buitenseizoen (lente, zomer) naar het binnenseizoen (herfst, winter). We zitten nu in een transisitefase waarin het langzaam steeds kouder en guurder buiten wordt, de planten sterven langzaam af, de bladeren vallen van de bomen en wij mensen trekken onze sjaals en mutsen weer uit de kast. We steken ’s avonds steeds vaker de kaarsjes aan, koken weer stamppot en soep. Deze tijd is ook een tijd van naar binnen keren, zowel letterlijk als figuurlijk. We zijn met zijn allen meer binnen, waardoor we onszelf en elkaar meer tegenkomen. Het is mijns inziens een mooie tijd om te reflecteren op vragen zoals: “Wat wil ik? Leef ik daarnaar? Hoe communiceer ik dat?” en “Hoe ga ik om met anderen? Is dat de manier hoe ik het zou willen? Hoe voelt de ander zich in mijn gezelschap? Wat zijn mijn waarden op het gebied van mijn relaties en leef ik daarnaar?”

Zeker nu de corona weer toegenomen is en we gedwongen met elkaar thuisblijven, is een fijne, liefdevolle communicatie belangrijker dan ooit. Niemand heeft er iets aan als communicatie doorspekt is met verwijten, boosheid en wrok en toch is het zó menselijk dat het wel gebeurt. Echter, hoe fijn zou het zijn als we in plaats daarvan voor onszelf en voor elkaar zouden kunnen zorgen zodat we gelukkiger zijn en sneller herstellen van eventuele virussen? Sterker nog, mijn ervaring is dat gelukkige mensen die goed voor zichzelf zorgen veel minder vatbaar zijn voor ziektes.

De meest gestelde vraag is vervolgens: Liefdevol communiceren… Hoe dan?! Daar wil ik in dit artikel dieper op ingaan.

Liefdevolle communicatie aangaan

Vragen stellen

Laat ik beginnen met een open deur.

Liefdevolle communicatie begint met interesse in elkaar.

Die kan je tonen door (open) vragen te stellen aan je gesprekspartner. Vragen als “Hoe was je dag?” of “Hoe gaat het met je?” lijken triviaal, maar kunnen veel impact hebben als ze gesteld worden met de intentie om echt te willen luisteren (zie ook actief luisteren hieronder). Ook met doorvragen op de dingen die je gesprekspartner vertelt laat je je interesse blijken. Nodig je gesprekspartner op uit om meer te vertellen over de dingen die je interessant vindt door vragen te stellen als: “Vertel?”, “Wat vind je daarvan?”, “En toen?” en “Heb je zin om daar nog meer over te vertellen?” Het is heel simpel. Maar soms is de simpele oplossing de beste.

Complimenten geven

Complimenten worden enorm onderschat.

Als je uitspreekt wat je waardeert in een ander zal dat uiteindelijk leiden tot een betere relatie. Veel mensen denken dat complimenten goedkoop overkomen of onnodig zijn. Laat me die onwaarheid uit de wereld helpen. Complimenten komen goedkoop over als ze ongemeend zijn, of het lijkt alsof ze zo overkomen omdat de ontvanger moeite heeft om positieve dingen over zichzelf te horen. Welgemeende complimenten zijn dus nooit goedkoop. Complimenten zijn ook niet onnodig, want: ten eerste weten mensen vaak niet dat wij ze waarderen, ook al denken we dat dit wel zo is. Ten tweede, als ze het wel weten, draagt het bij aan de relatie en het zelfvertrouwen van de ander om het nog eens te benadrukken. Geef iemand daarom verspreid over de tijd een mooie dosis complimenten. Als iemand je partner of je kind is, geef dan in ieder geval één compliment per dag.

Ervaringen delen

Naast vragen stellen is het vertellen over je ervaringen ook een manier om contact te openen. Vertel iets wat je hebt meegemaakt, of iets wat je hebt gevoeld of gedacht. Geef je gesprekspartner de ruimte om aan te haken en nodig indien nodig daartoe uit met vragen zoals: “Wat denk/vind jij?” of “Hoe ervaar jij dat?”

Aandachtig Luisteren

Eerst luisteren, dan spreken

In de haast om ons punt te maken en begrepen te worden, vergeten we nog wel eens om ook naar de ander te luisteren. Zo merkte ik eens dat mijn vriend en ik geïrriteerd waren en ons allebei niet begrepen voelde. Pas toen ik ging zitten en probeerde zijn kant van het verhaal te begrijpen, ging hij openstaan voor mijn verhaal. Andersom is dat ook zo bij ons; soms merk ik dat het me opeens lukt om naar mijn vriend te luisteren omdat hij eerst aandacht voor mij had. Om nader tot elkaar te komen is het belangrijk om aandacht te hebben voor de ander en diens kant van het verhaal werkelijk proberen te snappen. Dus:

Eerst begrijpen, dan begrepen worden.

Actief luisteren

Horen en luisteren zijn twee verschillende dingen.

Horen is een passief en luisteren een actief werkwoord.

Dat betekent dat je moeite moet doen om te luisteren. Hoe doe je dat, actief luisteren?

  • Laat verbaal en non-verbaal weten dat je luistert. Kijk je gesprekspartner aan als hij/zij praat, neem een actieve houding aan, knik en hum.
  • Vraag door.
  • Check of je de ander goed begrijpt door af en toe samen te vatten of te parafraseren (dit betekent dat je de dingen die de ander zegt in je eigen woorden herhaalt).
  • Interrumpeer niet om je eigen verhaal of ervaringen te delen, hoe moeilijk dat ook is.
  • Laat de ander uitpraten, dus maak ook diens zinnen niet af.

Hoor de behoefte van de ander

Ik denk dat ik niet de enige ben die zich snel persoonlijk aangevallen voelt. Echter merk ik ook dat in de verdediging schieten me over het algemeen weinig verder brengt. Ik heb daarom geleerd om, ondanks de pijn die ik voel als iemand me “aanvalt” of “afwijst”, te horen wat de behoefte en/of intentie van de ander is. Bijna altijd zit er een behoefte of goede bedoeling achter een botte opmerking. Het helpt om te oefenen met, in plaats van in te gaan op hoe iemand iets zegt, te luisteren naar de woorden achter de woorden. Wat wil iemand eigenlijk? Waarom doet iemand zo? Ik zal twee (wellicht herkenbare) scenario’s schetsen waarin ik het verschil duidelijk maak.

Scenario 1: Julia en haar vriend Rob hebben verschillende normen voor wat ‘schoon’ precies betekent. Als het aan Rob ligt, wordt alles direct opgeruimd en schoongemaakt zodra het vies is. Hij houdt niet van rondslingerende spullen en al helemaal niet van rondslingerend afval. Julia daarentegen heeft meer een ‘laissez-faire’ houding, en vindt het belangrijker om het gezellig samen te hebben dan om zoveel tijd aan het huishouden te besteden. Als Rob thuiskomt van zijn werk nadat Julia een snipperdag heeft gehad, ziet hij dat er niet is schoongemaakt, zoals hij had gehoopt. Als klap op de vuurpijl ziet hij dat Julia haar snoeppapiertjes heeft laten slingeren op het aanrecht. Hij wordt boos en zegt tegen Julia: “Potverdorie, je laat mij ook altijd al het werk opknappen! Kan je nou helemaal niks?” Julia reageert geïrriteerd met: “Dat is niet waar! Waarom doe je nou zo? Kan er niet eens een begroeting vanaf?” Rob wordt nog bozer en begint alle dingen aan te wijzen die Julia in zijn ogen heeft nagelaten. “Jij moet ook altijd zeiken over alles.” reageert Julia. “Ik ben je schoonmaakster niet. Mag ik ook eens genieten van mijn vrije dag?”

Scenario 2: Als Julia in dezelfde situatie zou proberen uit Robs botte opmerking zijn behoefte te halen, zou het scenario ongeveer zo verlopen. “Potverdorie, je laat mij ook altijd al het werk opknappen! Kan je nou helemaal niks?” Julia draait zich om naar Rob en zegt: “Jeetje Rob, ik schrik een beetje van je reactie. Had je gehoopt dat ik vandaag het huis zou poetsen?” Rob reageert geërgerd: “Ja, ik dacht dat jij op je vrije dag mij wel wat werk uit handen zou willen nemen. Ik heb immers al de hele dag gewerkt!” Julia knikt en zegt: “Sorry Rob, het was niet mijn bedoeling je het gevoel te geven dat je er alleen voor staat. Ik denk te horen dat je het fijn vindt als ik wat meer initiatief zou nemen in het huishouden, klopt dat?” Rob zucht en ploft neer op de bank. “Ja, dat klopt. Ik heb soms het idee dat ik het leeuwendeel moet doen.”

In het eerste geval verwacht ik dat het conflict tussen Rob en Julia alleen maar zal escaleren, in het tweede geval lijkt Rob uiteindelijk wat rustiger te worden omdat hij zich gehoord voelt. Dan komt er een opening om verder te praten over een oplossing. Doordat Julia zijn behoefte hardop benoemt voelt hij zich begrepen.

Neem tijd om te verwerken

Spreken is zilver, zwijgen is goud.

Net als Julia hierboven hebben veel mensen de neiging om meteen te reageren als iemand anders iets tegen hen zegt. Echter, als je meteen reageert op wat iemand zegt, betekent dat dat je niet écht geluisterd hebt. Probeer te tijd te nemen om te verwerken wat iemand gezegd heeft en te reflecteren op wat je daarvan vindt. Dit kan door even een stilte te laten vallen in het gesprek, of te zeggen dat je er even over na wilt denken.

Liefdevol Spreken

Bezinning

Gevoelens hebben tijd nodig om te snappen waarom ze bij jou te gast zijn.

Bezinning is misschien een vreemde eerste stap. Toch vind ik hem essentieel omdat we soms impulsief dingen zeggen uit irritatie of gekwetstheid zonder dat we zijn nagegaan wat nu precies hetgeen is dat ons dwarszit. Het kan natuurlijk altijd gebeuren dat je iemand kwetst, dan is er geen man overboord. Maar veelal is het fijner als je gesprekspartner niet gekwetst is als je je boodschap wilt overbrengen .Dus mijn tip hier is: denk na over wat je wilt zeggen voordat je het zegt. Als je moeite hebt met alles op een rijtje te zetten, schrijf het dan eens op. Vaak schept dat helderheid.

Ik-boodschap

Start een zin waar mogelijk met “ik”.

Waarom?

  • Omdat je dan minder aanvallend overkomt.
  • Omdat je op die manier geen verwijten maakt.
  • Omdat je dan leert jezelf beter te begrijpen.
  • Omdat je dan leert om de oorzaak bij jezelf te zoeken in plaats van bij de ander.

Een voorbeeld: “Ik voel me boos” in plaats van “Jij maakt me boos”.

Nog een voorbeeld: “Ik merk dat je harder begint te praten” in plaats van “Je begint weer te schreeuwen”.

Nog eentje dan: “Ik vind het moeilijk om daarmee om te gaan” in plaats van “Je weet toch dat ik daar niet mee kan omgaan”.

Misschien merk je al als je deze voorbeelden leest dat de twee versies van dezelfde boodschap anders bij je overkomen. Probeer eens uit of je je zinnen ook met ‘ik’ kan laten beginnen.

De Feedbackladder

Ruzie gaat over gevoelens, niet over feiten.

– Silke

Tijdens mijn sessies met cliënten werk ik vaak met de feedbackladder. Dat klinkt misschien als een managementtrucje, maar dat is het niet. Met de feedbackladder krijg je een format voor hoe je feedback kan communiceren naar een ander, bijvoorbeeld een gezinslid of collega. Feedback bedoel ik hier in de brede zin, dus niet alleen voor het verbeteren van prestaties, maar ook om gedrag bespreekbaar te maken dat je niet fijn vond.

Op de feedbackladder zie je dat constructieve feedback geven meestal vijf stappen behelst. Eerst beschrijf je de gebeurtenis waarop je feedback wilt geven zo feitelijk mogelijk, zodat de ander begrijpt waarover het gaat. In deze stap geef je dus nog geen mening hierover, de beschrijving van de situatie is neutraal. Dit is heel belangrijk, omdat iemand zo rustig in gedachten terug kan gaan naar de situatie die jij bedoelt zonder zich direct aangevallen te voelen. Vervolgens vertel je vanuit de ik-vorm welk gevoel je bij dat gedrag ervoer en wat het gevolg is van het gedrag van de ander voor jou. Dit doe je om kenbaar te maken wat het effect van het gedrag op jou is, om de ander hiervan bewust te maken en zodat je het zelf kwijt kan. Dit is dus eigenlijk waar conflicten over gaan: gevoelens. Het gaat er niet om wat iemand deed of of iets al dan niet klopt. Het gaat erom hoe je je erbij voelt en dat is dus DE essentiële stap. De ik-vorm die ik in vorige paragraaf besprak is daarbij erg belangrijk om het gesprek constructief te houden. Als je hier in de jij-vorm vervalt, klinkt je feedback snel als een verwijt, waardoor een ander minder goed kan luisteren naar de boodschap die je probeert over te brengen. De vierde stap is checken of de ander begrijpt wat je gezegd hebt, bijvoorbeeld door te zeggen: “Snap je dat?”. Daarna geef je de ander de ruimte om even te reageren, voordat je bij stap vijf benoemt hoe je graag zou willen dat de ander zich de volgende keer gedraagt. Zo benoem je veranderbaar gedrag en kan de ander daar de volgende keer rekening mee houden. Op die manier hou je het gesprek bondig, effectief en respectvol.

Behoeftes kenbaar maken

De feedbackladder is een mooie manier om conflictsituaties op te lossen, maar het is natuurlijk nog fijner als je conflicten zo mogelijk kan voorkomen. Deze en de volgende stap gaan over hoe je kan communiceren op een heldere, liefdevolle manier, om conflicten zo veel mogelijk te voorkomen.

Dit eerste punt gaat over het kenbaar maken van behoeftes. In het stuk over luisteren hadden we het al over de behoefte van de ander proberen te horen. Dit is een lastige vaardigheid om te leren als de ander niet duidelijk is over zijn/haar behoeftes. Door zelf wél duidelijk te zijn over je behoeftes, geef je een positief voorbeeld voor anderen. Bovendien is de kans dat je behoefte gehonoreerd wordt vele malen groter als je er gewoon duidelijk over bent. Eigenlijk best simpel als je het zo bekijkt hè?

The ocean does not apologize for its depth and the moutains do not seek forgiveness for the space they take and so, neither shall I.

– Becca Lee

Wat de meeste mensen hierbij in de weg staat is dat ze het gevoel hebben dat hun behoeften niet belangrijk zijn. Velen vervullen liever de behoeften van een ander en ontkennen daarbij hun eigen behoeftes. Hier wordt meestal de term “pleasen” voor gebruikt. En voor de buitenwereld lijkt dat een mooie eigenschap, maar een zit een belangrijke keerzijde aan. Je eigen behoeftes sluimeren namelijk vaak onder het oppervlak en uiten die zich dan in passieve agressie, irritaties of onverklaarbare huilbuien. Veel vrouwen voelen hun onvervulde behoeftes ook beter wanneer ze menstrueren, waardoor ze negatief gestemd zijn en zich leeg voelen. Voor mannen uit dit zich vaker in agressie of isolatie. Als je jezelf hierin herkent, lees dan eens mijn stuk over zelfliefde.

Eenvoudig gezegd: dit is allemaal onnodig. Maar bovenal is het onwenselijk. Ik zeg niet dat het makkelijk is om gedrag te veranderen, maar als je in gaat zien dat het onderdrukken van je eigen behoeftes enkel tot spanningen in jezelf en je relaties leidt, is het misschien makkelijker om jezelf serieus te nemen.

Boosheid, passieve agressie, onverklaarbare huilbuien, een leeg gevoel… Veel daarvan is onnodig en te voorkomen door duidelijker te zijn over je behoeftes.

De volgende vraag is natuurlijk: hoe doe je dat, behoeftes kenbaar maken?

De eerste stap is weten wat je behoefte is. Aan dit onderwerp zou ik een heel artikel kunnen wijden, maar ik hou het vandaag kort. Je komt het beste bij je eigen behoeftes als je tijd alleen met jezelf spendeert, zonder afleiding. Je lichaam en je emoties zijn hierbij een belangrijke gids: wat voel je in je lichaam? Heb je rust, gezond eten, water, beweging nodig? Wat zeggen je emoties, welk vooruitzicht maakt je blij en welk vooruitzicht voelt alsof je een berg zal moeten beklimmen? Probeer hieruit te destilleren wat waarschijnlijk je behoefte is en ga dat proberen te doen. Op die manier kom je er vanzelf achter of het klopt wat je dacht.

De volgende stap is om dit aan een ander te communiceren. In het volgende stuk gaan we dieper in op hoe je nee kan zeggen tegen voorstellen van een ander en compromissen kan sluiten, hier beperk ik me tot het communiceren van enkel je behoefte. Het is eigenlijk simpel. Zeg wat je graag zou willen. Punt. Hieronder volgen een paar voorbeelden.

Voorbeeld: “Ik zou vanavond graag tijd voor mezelf willen om in alle rust te schilderen.”

Nog een voorbeeld: “Ik heb zin om samen te koken vanavond. Wat vind je daarvan?”

Nog eentje dan: “Ik heb behoefte aan een knuffel, zou je even bij me willen zitten?”

Oefen hier eens mee met iemand die je vertrouwt, bijvoorbeeld je partner of een goede vriendin. Kijk hoe de ander reageert: is het zo erg als je had verwacht? Hoe voelt het om je behoefte te vervullen?

Grenzen aangeven

Het aangeven van grenzen in de communicatie is net zo belangrijk als het aangeven van behoeftes. Ik schreef al eerder een uitgebreid artikel over het hoe en waarom van het aangeven van grenzen, dus pak die er vooral bij. Ik ga hier niet herhalen wat ik eerder al heb geschreven, dus ik hou het bij: Als je je grenzen aangeeft zorg je beter voor jezelf én dus voor je omgeving. Je kan de tips in het artikel over grenzen en de tips in de rest van dit artikel gebruiken voor het aanvoelen en aangeven van je grenzen. Denk aan: praten in de ik-vorm, de feedbackladder en het bezinnen voordat je het gesprek aangaat.

Als je een grens of een behoefte hebt aangegeven, betekent dit natuurlijk niet dat een ander zich geheel zal voegen naar jouw wensen. Communicatie blijft altijd een interactie tussen twee mensen waarbij je in contact met elkaar bent. Het aangeven van je behoeftes en grenzen zal dus een wisselwerking zijn tussen liefdevol spreken en aandachtig luisteren zoals we hier besproken hebben, met doorlopende aandacht en interesse voor jezelf en de ander. Dat betekent dat het soms moeilijk is om altijd te leven naar wat je eigenlijk zou willen. Het is niet erg om af en toe in te binden, zolang het maar in evenwicht blijft en het door de band genomen goed voelt voor je.

Hulp vragen

Ten slotte wil ik nog eindigen met iets dat me vaak opvalt. Namelijk dat veel mensen alles alleen op proberen te lossen. Stop daar alsjeblieft mee.

Het klinkt misschien bot, maar stop écht met alles alleen willen doen. De reden dat ik dit zeg is dat ten eerste de meeste mensen vreugde ervaren door een ander te helpen (dus ook jou!), ten tweede dat je leert van de hulp van anderen, ten derde dat je leven een stuk lichter zal worden als je sommige dingen uit handen geeft en ten slotte dat je zelf zoveel meer kan geven als je ook ontvangt. Wat ik hiermee wil zeggen is dat je zowel jezelf als de ander een plezier doet door hulp te vragen bij de dingen waar je mee worstelt. Het is namelijk helemaal niet erg om te worstelen. Het is niet zwak of dom of lui. Sommige dingen niet goed kunnen is heel menselijk en duidt enkel aan dat je op dat gebied nog iets kan leren van een ander. Je zult juist merken dat elkaar helpen tot meer verbinding leidt en dat je minder het gevoel hebt dat je moet vechten om alles gedaan te krijgen.

Dan ga ik nu over naar het antwoord op de vraag hoe je het best hulp kan vragen. Dit kan je doen door de dingen die je lastig vindt – dit kan alles zijn, praktisch, emotioneel, cognitief – met anderen te bespreken. Als anderen hun hulp aanbieden, neem die dan dankbaar aan. Als anderen die niet aanbieden, vraag er dan duidelijk om.

Voorbeeld: “Ik vind belastingaangifte doen moeilijk, zou je met me mee willen kijken?”

Nog een voorbeeld: “Ik merk dat ik continu in een negatieve gedachtenspiraal terecht kom. Heb jij dat ook? Hoe ga jij daarmee om?”

Nog eentje dan: “Ik kom er niet uit met die rekensommen voor school. Zou jij me willen leren hoe ik dat moet doen?”

Het is misschien spannend om je kwetsbaar op te stellen, maar ik hoop dat je uit je comfortzone gaat stappen om de hulp van een naaste in te schakelen bij de dingen waar je in vastloopt.

Conclusie

Concluderend zou ik willen zeggen dat ik geloof dat de vaardigheden die ik hierboven uitgebreid beschreven heb, zullen bijdragen aan een fijnere omgang van mensen met elkaar. Ik heb ze zelf ook al veel gebruikt, want ik geloof heilig in Ghandi’s uitspraak:

Wees de verandering die je in de wereld wilt zien.

– Ghandi

Ofwel het alom bekende “Practice what you preach“. Ik heb gemerkt dat hoe meer ik ze toepas, hoe sterker ik me voel en hoe minder ruzies (wel conflicten, geen ruzies) ik heb. Alle vaardigheden die ik met jullie deel heb ik zelf tot in den treuren geoefend, en nog ben ik ze niet meester. Het is dus ook niet erg als het niet meteen lukt. Sterker nog, ik zou je niet geloven als je dat zou verkondigen. Geef jezelf de tijd om je vaardigheden te oefenen in een veilige omgeving. Als je er vertrouwder mee wordt, kan je ze natuurlijk ook in een wijdere cirkel toepassen, maar daar is geen haast bij.

De essentie van wat ik in deze blog heb proberen te beschrijven is een liefdevolle houding, naar jezelf en naar anderen. Ik geloof erin dat hoe meer liefde we voelen, hoe mooier de wereld zou worden. En elke keer als je je je met liefdevolle communicatie bezighoudt, draag je hier dus aan bij. Is dat geen mooie gedachte?

Ik hoop van harte dat ik jullie met dit artikel verder heb kunnen helpen en een hart onder de riem heb kunnen steken. Zeker tijdens quarantaineweken zijn dit soort vaardigheden essentieel, maar ook heel moeilijk. Heb je nog vragen over dit artikel of wil je een situatie met me delen waar je zelf niet uitkomt? Plaats dan een reactie of stuur me een mail op fulltimerabbit@gmail.com. Veel sterkte en liefde toegewenst.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s